Wie kijkt naar de felle juridische strijd tussen sociale partners in het veiligheidsdomein, ziet een grote en diepe verdeeldheid. Verdeeldheid gebaseerd op economische belangen, machtsverhoudingen en miskenning van de belangrijkste actor: de beveiliger. Dagelijks staat hij of zij in de frontlinie van agressie, geweld en ondermijning, onder druk van regeldruk en een lage maatschappelijke waardering. Er woedt een juridisch conflict over arbeidsvoorwaarden, zonder zicht op een duurzame oplossing die het vak voorbereidt op de brede inzet die tegenwoordig van de sector wordt gevraagd. De geopolitieke spanningen nemen toe. Samenwerking tussen alle betrokken partijen is dringend noodzakelijk. Politiek ingrijpen is vereist, evenals erkenning van monopolistische structuren, netwerkcorruptie en daarmee ondermijning binnen een hoeksteen van onze samenleving.
Waar gaat dit allemaal over…
We keren terug naar het einde van de jaren negentig. De festivallisering is in opkomst, het uitgaansleven wordt massaler, en de noodzaak om veiligheid te garanderen neemt toe. De bestaande particuliere beveiliging is hiervoor ontoereikend. Hier ontstaat de evenementenbeveiliger en horecaportier. Later worden ook verkeersregelaars en voetbalstewards toegevoegd. Geen traditioneel opgeleide beveiligers, maar professionals die in staat zijn grote mensenmassa’s en onvoorspelbaar gedrag te beheersen. Geen gebouw, maar gedragsrisico’s. En als nodig, overdracht aan de politie. Het feest kan doorgaan. De sector heeft echter beperkte financiële middelen, wat leidt tot arbeidsvoorwaarden rond het minimumloon. Toch trekt het werk mensen aan: als bijbaan, oproepkracht of zzp’er. Het seizoen bepaalt het werkritme. Een aparte cao biedt soelaas.
Vermenging en versplintering
De vraag naar veiligheidsdiensten groeit. Ondernemers, verenigd in de Vereniging Veiligheidsdomein Nederland (VVNL), zoeken oplossingen voor pieken en wisselende opdrachten. Samenwerking met collega’s uit de traditionele beveiliging, verenigd in de Nederlandse Veiligheidsbranche (NVB), ontstaat. In de vroege jaren 2000 leidt dit tot vermenging. Op Schiphol werken evenementenbeveiligers. Discussies ontstaan: is dat toegestaan, en zo ja, in welke mate? Grote evenementenbedrijven die direct samenwerken met organisatoren kunnen de seizoensdynamiek beter aan, maar voelen zich bedreigd door nieuwe toetreders. De sector raakt verdeeld. Vanaf 2010 splitst een deel af naar een nieuwe brancheorganisatie met een eigen cao met vakbond LBV. Intussen woedt bij de traditionele beveiligers een cao-conflict tussen de NVB en de FNV, CNV en De Unie. Vakbonden zien tijdens dit conflict een nieuwe toekomst met een gecombineerde cao samen met VVNL, zonder de ‘gele’ vakbond LBV.
Een veld vol cao’s
Vanaf 2014 zijn er drie cao’s in de sector: één – afsplitsing – voor evenementen/horeca, één voor traditionele beveiliging, en één gecombineerde cao voor alle private veiligheidsdiensten. De vakbonden, FNV, CNV en De Unie bouwen met VVNL aan de gecombineerde cao maar trekken zich een paar jaar later terug niet in de laatste plaats onder druk van grote traditionele werkgevers zoals Trigion, Securitas en G4S. De gecombineerde cao wordt verworpen: te weinig omzet, te weinig fondsenbijdrage, te weinig leden. De inhoud van deze cao wordt echter onvoldoende onderzocht. Analyse wijst uit dat salarissen en arbeidsvoorwaarden juist gunstiger zijn, met meer regie en flexibiliteit. In een krappe arbeidsmarkt is flexibele inzet eerder een voordeel dan een bedreiging. Vakbond AVV: De Democratische Vakbond, ziet een kans om de positie van werknemers in de sector te verstevigen en stapt in.
Opkomst van de gecombineerde cao
De traditionele werkgevers zien met lede ogen aan dat de gecombineerde cao van VVNL en AVV groeit van 10 naar 300 bedrijven, ook zzp’ers vinden er hun plek. Rond 2024 vertegenwoordigt deze groep in de sector 13.000 beveiligers. Het profiel van de beveiliger verandert: meer autonomie, meer zeggenschap, eigen arbeidsvoorwaarden. De afgesplitste evenementen-cao met de LBV sluit zich uiteindelijk aan bij de branche van de traditionele cao. Vakbonden willen dit samengaan niet erkennen, vooral vanwege de aanwezigheid van LBV. Via een uitsluitingsbepaling in hun traditionele cao krijgt deze cao de ruimte maar wordt de gecombineerde cao buitenspel gezet. Met steun van de traditionele werkgevers – goed voor meer dan 55% van de markt – houden zij het monopolie in stand.
Het juridische front
De gecombineerde cao wordt aan de kant gezet. Ondanks groei, geldt: wie geen 55% vertegenwoordigt, heeft geen zeggenschap. De minister verklaart de traditionele cao algemeen verbindend. De reactie van vakbonden: ‘jullie mogen altijd meer betalen en evenementen zijn uitgezonderd’. Een misvatting: cao’s zijn het resultaat van belangafweging, geen vrijblijvend keuzemenu. Juist vakbonden moeten dit weten. De gecombineerde partijen vragen dispensatie aan. De minister stemt in: twee cao’s bij de traditionele branche NVB impliceren verschillende bedrijfseigenschappen. Een juridische strijd volgt. De hoogste rechter stelt de traditionele partijen in het gelijk. De gecombineerden stappen opnieuw naar de rechter en betrekken ook de Staat en de minister. Nieuwe interpretaties van Europese wetgeving en algemeen verbindend-bepalingen waaraan de minister gehouden is liggen ter toetsing voor.
Waarom deze weerstand?
Waarom zetten traditionele bedrijven zich zo fel af tegen de groei van gecombineerde aanbieders? Omdat het businessmodel van de traditionele bedrijven gebaseerd is op lage loonkosten, onderaanneming en controle via een beperkt aantal spelers. De opkomst van de gecombineerden doorbreekt die keten. Zij hebben invloed – regionaal en landelijk. Dat roept weerstand op, zeker als er voormalige bewindslieden betrokken zijn bij de traditionelen.
Een sector in verandering
De KNVB raakt bezorgd: vallen stewards straks onder cao en pensioenplicht? De festivallisering draait door. Drukte en agressie nemen toe, burgerlijke gehoorzaamheid neemt af. Nieuwe rollen als toezichthouder en servicemedewerker ontstaan. Wetgeving sluit hier niet langer op aan. Er is wildgroei. Ondergunningen zijn schering en inslag. COA-beveiliging illustreert dit: geen cao voor toezichthouders, wel voor beveiligers. Het COA maakt de keuze voor toezichthouders. Cao’s zijn selectief toepasbaar. De gecombineerde cao die wel voor alle werknemers en diensten van toepassing is komt echter alleen in beeld bij extra inleen of aanbestedingen en overnames.
Vakbonden en overheid
Vakbonden blijven focussen op hun traditionele cao. Ze negeren de voordelen van de gecombineerde cao en accepteren onderaanneming en ondergunning. Zij volgen hun grootste financiële partners – de traditionele werkgevers. Het ministerie van Justitie en Veiligheid ziet de problemen. Modernisering van de veiligheidswetgeving (Wpbr) is traag. Politie komt capaciteit tekort. Beveiligers worden meermaals gescreend bij wisseling van inzet. Een aparte inspectiedienst kan soelaas bieden. Politie en gecombineerde bedrijven pleiten hiervoor.
Een nieuwe blauwdruk
De tijd is rijp voor een nieuwe ordening. Het huidige monopolie en juridische gekrakeel remmen de sector. Beveiligers verdienen betere arbeidsvoorwaarden en erkenning als beroepsgroep met een eigen register en tuchtrecht. Vakbonden moeten hun rol herpakken. Beveiliging wordt cruciaal in een veranderende wereld. Veiligheidsregio’s moeten kunnen rekenen op een robuuste sector. Private en publieke samenwerking kan dan écht floreren. Van verkeersregelaar tot militair: doorstroom wordt mogelijk. Maar vakbonden ontbreken aan tafel bij ministerie en politie – zij blijven hangen bij de traditionelen.
Tot slot
Beveiligers, neem de regie over je eigen toekomst. Richt een beroepsvereniging op.
Ondernemers in de gecombineerde cao moeten vasthouden aan hun koers. Blijf vechten voor mededinging en erkenning. Uiteindelijk wint de massa het altijd.
Leon Vincken, directeur – bestuurder VVNL
